“İnsanoğlunun FESAT Çıkaran İcadı Nedir?” Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı…

“İnsanoğlunun FESAT Çıkaran İcadı Nedir?” Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı…

“İnsanoğlunun FESAT Çıkaran İcadı Nedir?” Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı…
“İnsanoğlunun FESAT Çıkaran İcadı Nedir?” Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı… admin

Bu yazı ile toplumsal ilişkilerde önemli bir role sahip olan “paranın tarihi”  ele alınacaktır.

Para; bir ekonomide genel kabul gören değişim aracıdır.

Tarihte ilk kez değişim aracı olarak dayanaklı bir ürün olan “arpa” kullanılmıştır. M.Ö. 3000’lerde Sümerler “arpa” ile bir malın alım-satımını yapmışlardır. Hatta günümüzde de “arpa” kelimesi “para” manasında da kullanılmaktadır.

Yine, “tuz” da para gibi bir değişim aracı olarak kullanılmıştır. Sonra “deniz kabukları” ve “metaller” değişim aracı olmuştur.

Günümüzün Ege Bölgesi’nde kurulmuş olan Lidya Krallığı’nın hükümdarı Alyates ilk madeni parayı bastırandır. Bundan sonra “madeni para” kullanımı yaygınlaşmıştır.

Kâğıt Para’nın tarihsel süreci

Çinliler M.Ö. 118’de “deri para”, M.S. 806’da ise “kâğıt para” kullanmaya başlayan ilk millettir.

ABD ise 1690’larda “kâğıt para” kullanmaya başlamıştır. 1694’de İngiltere’de Merkez Bankası kurulmuş ve kâğıt paranın basılması ve kullanılması yaygınlaşmıştır.

Osmanlı’da Para

Osmanlı’da “Para Yerine Geçen Kâğıt” (Kaime-i Nakdiye-ı Mutebere) 1840’da çıkarılmıştır. Bu bir anlamda “Hazine Bonosu” şeklinde bir senetti.

1863’de ise İngiliz-Fransız ortaklı “Osmanlı Bankası” kuruldu. Osmanlı’nın Avrupa ile olan borç ilişkileri bu banka ile yürütülmeye başladı. Osmanlı İmparatorluğu, “Osmanlı Bankası”’na 30 yıl süre ile “kâğıt para” basma yetkisini verdi ve daha sonra da bu yetkiyi uzattı. Böylece, Osmanlı Bankası 1863 ila 1914 arasında Osmanlı Devleti için para bastı.

***

Osmanlı İmparatorluğu Birinci Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Bankası’na para basma talebinde bulundu. Ancak, Osmanlı Bankası bu talebi geri çevirdi. Daha sonra Alman Hazine Bonoları ile altın karşılık olarak gösterildi ve dört yıl boyunca bu yolla para basıldı. Bu dönemde yaklaşık 160 milyon liralık “kâğıt para” basıldı.

Türkiye Cumhuriyeti’nde Para

Cumhuriyetin ilk yıllarında para basılamamıştır. 1927’ye kadar Osmanlı’dan kalan kâğıt paralar tedavülde kalmıştır.

Para basmak bir devletin egemenliğinin göstergesidir. Bunu iyi bilen Cumhuriyet’in kurucuları 30 Aralık 1925’te “Mevcut Evrak-ı Nakdiyenin Yenileriyle İstibdaline Dair Kanun” çıkarmıştır. Bu Kanun ile Cumhuriyet Yönetimi para basmak için gerekli düzenlemesini yapmış ve para basımı için bir komisyon kurmuştur.

Günümüze kadar 9 grupta para basımı yapılmıştır.

***

Birinci Grup Para Basımı: Maliye Bakanı Abdülhalik Renda başkanlığındaki komisyon çalışmasını tamamlamış ve 1, 5, 10, 100, 500, 1.000 liralık kâğıt paralar çıkarma kararı almıştır. Bu paraları Thomas De La Rue adında bir İngiliz firması basmış ve 5 Aralık 1927’de piyasaya sürülmüştür. Bu paralar Latin Harflerine geçmeden önce (1 Kasım 1928) eski yazı ile basılmıştır.

11 Aralık 1930’da çıkarılan Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (MB) kurulmuş ve para basım yetkisi MB’ye verilmiştir.

***

İkinci Grup Para Basımı: 1937 ila 1944 tarihleri arasında piyasaya sürülmüştür. Bu paraların üzerinde Atatürk ve İnönü’nün resimleri vardı. Bu paralar da Almanya ve İngiltere’de basılmıştır.

İkinci Dünya Savaşı sırasında İngiltere’de bastırılan ve Türkiye’ye gemi ile getirilmekteyken Pire Limanı’nda (Atina/Yunanistan) batırılan gemide bulunan İnönü resimli 50 kuruşluk ve 100 TL’lik kâğıt paralar tedavüle sokulamamıştır. Yine İngiltere’de bastırılan 50 TL’lik kâğıt paralar da İkinci Dünya Savaşı koşullarında İngiltere’ye yapılan bir hava saldırısında matbaanın zarar görmesi sonucu tedavüle sokulamamıştır.

***

Üçüncü Grup Para Basımı: 1942 ila 1947 tarihleri arasında piyasaya sürülmüştür. Bu grup paraların üzerinde İnönü’nün resmi vardır. Bu paralar da İngiltere, Almanya ve ABD’de bastırılmıştır.

***

Dördüncü Grup Para Basımı: 1947 ila 1948 tarihleri arasında piyasaya sürülmüştür. Bu grup paraların üzerinde de İnönü’nün resmi vardır. ABD’de bastırılmıştır.

***

Beşinci Grup Para Basımı: 1951 ila 1971 tarihleri arasında piyasaya sürülmüştür. Merkez Bankası’nın kurulması ile 1930’lu yılların sonuna doğru para basmak için matbaa kurulmaya başlanmış ancak İkinci Dünya Savaşı’nın çıkmasıyla ara verilmiştir. 1951’de yeniden para basmak için matbaa kurma çalışmaları başlamış ve nihayetinde 1958’de kurulmuş ve para basılmaya da başlanmıştır.  

Beşinci grupta basılan paraların bir kısmı ülkemizde bir kısmı da İngiltere’de basılmıştır.

***

Altıncı Grup Para Basımı: 1966 ila 1983 tarihleri arasında piyasaya sürülmüştür. Bu paralardan 20 Türk Lirası İngiltere’de basılmış, diğerleri ise ülkemizde basılmıştır.

***

Yedinci Grup Para Basımı: 1979 ila 2002 tarihleri arasında piyasaya sürülmüştür. Tamamı ülkemizde basılmıştır. Bu paralar 01.01.2006’da tedavülden kaldırılmıştır.

***

Sekizinci Grup Para Basımı: 28 Ocak 2004’te çıkarılan "Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin Para Birimi Hakkında Kanun" hükmü uyarınca ilk kez paradan 6 sıfır atılmıştır. 1 Ocak 2005’ten itibaren piyasaya “Yeni Türk Lirası” ibareli para sunulmuş ve bunların hepsi ülkemizde basılmıştır.

***

Dokuzuncu Grup Para Basımı: 1 Ocak 2009’da Türk Lirası üzerinde bulunan “Yeni” ibaresi kaldırılmış kâğıt paralar piyasaya sürülmüştür.

Günümüzde Para

Günümüzün alışverişlerinin çoğu kredi kartı ve internet üzerinden yapılmaktadır. Bir de son yıllarda “BİTCOİN” adında dijital para çıkmıştır. Yaşadığımız bu dönemde “para”’nın yeni bir evrimine tanık olmaktayız.

Bundan sonraki dönemde ise kredi kartının yerine parmak ya da göz okuma sistemlerinin geleceği ya da “Bitcoin” gibi dijital paraların yaygınlaşacağı görüşleri vardır.  

***

Paranın kısa tarihi bu şekilde. Paranın gücü ise dünya siyasi tarihi ile ele alınabilecek bir konu.

Sonsöz olarak; Antik Yunanlı tragedya yazarı Sophokles’in şu veciz sözü ile bitireyim: “İnsanoğlunun hiçbir icadı PARA kadar fesat verici değildir.”

Erkan HACIFAZLIOĞLU Kimdir? Rize’de doğdu. İlk, orta ve lise tahsilini Rize’de tamamladı. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümü'nden mezun oldu. Aynı Üniversitede Siyaset Bilimi Anabilim Dalında Yüksek Lisans yaparak “Siyaset Bilim Uzmanı” unvanını aldı. Yine aynı Üniversitede Yönetim Bilimi kürsüsünde doktora çalışmasında bulundu. 

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Bolu Dağı'nda kar yağışı başladı
Bolu Dağı'nda kar yağışı başladı
OHAL tezkeresi Meclis'te
OHAL tezkeresi Meclis'te