Advert

“Türk” Adının Geçtiği İlk Devlet: GÖKTÜRKLER Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı

“Türk” Adının Geçtiği İlk Devlet: GÖKTÜRKLER (200 yıl Dünya’ya Hükmeden Göktürkler) Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı

“Türk” Adının Geçtiği İlk Devlet: GÖKTÜRKLER Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı
“Türk” Adının Geçtiği İlk Devlet: GÖKTÜRKLER Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı admin

“Türk” Adının Geçtiği İlk Devlet: GÖKTÜRKLER

(200 yıl Dünya’ya Hükmeden Göktürkler)

Erkan HACIFAZLIOĞLU yazdı

Bu yazımda “Türk” adının geçtiği ilk devlet olan Göktürkleri konu edeceğim. Ve Göktürklerin kayaya kazıyarak bizlere bıraktıkları Orhun Yazıtları’ndaki NASİHATLERE değineceğim. “Bir musibet bin nasihate bedeldir” derler. Biz ise, musibet başımıza gelmeden nasihate kulak verelim…

Türkler Devlet olarak tarih sahnesine Hun İmparatorluğu ile çıkar (MÖ 220- MS 216). Çin’in kuzeyinde yer alan ve Orta Asya diye adlandırılan bölge ilk devletin kurulduğu yerdir.

Hunlar göçebe olarak yaşar ve hayvancılıkla uğraşırlardı. Hunların yaşadığı bölgenin güneyinde verimli topraklar vardı ve burası Çinlilere aitti. Çinliler Hunların bu verimli topraklara ulaşamaması için 6.000 km uzunluğunda Çin Seddi’ni inşa etmişlerdir.

***

Hun İmparatorluğu dağıldıktan sonra, Aşina ailesine mensup Bumin Kağan Asya bozkırlarındaki göçebe boyları 552’de bir araya getirdi. Böylece, Türk adının geçtiği ilk devlet olan “Göktürk Devleti” kuruldu. Türk adını, dilini, kültürünü dünyaya ilk kez onlar duyurdu. Bu açıdan Göktürk Devleti tarihimiz açısından çok önemli bir yere sahiptir.

Göktürk Devleti’nin Kuruluşu ve Yükselişi (Doğu Göktürk 552-630)

Çin kaynaklarında Türklerle ilgili 439 yılına kadar bilgiler vardır. Bu tarihte Aşina adında 500’e yakın aile Moğol kavmi olan Juan Juan’ların (Avarlar) topraklarında yerleşmiş ve onlara demir araç gereç yapmışlardır (Carter V. FINDLEY, Dünya Tarihinde Türkler, Timaş Yayınları, İst 2012, s.58).

Bumin Kağan bölgedeki boyları bir araya getirdi ve gücüne güç kattı. Sonrasında Juan Juan’lara elçi gönderip hükümdarın kızı ile evlenmek istediğini bildirdi. Juan Juan Hükümdarı A-na-kuei Bumin’e sen benim demir işlerimde çalışan bir kölemsin, nasıl böyle bir teklifte bulunabilirsin?” diye haber göndererek sen benim eşitim değilsin mesajını verdi. Bunun üzerine Bumin, Juan Juan elçisini öldürerek bütün ilişkilerini bitirdi (Prof.Ahmet Taşağıl, Göktürkler, Genel Türk Tarihi I.Cilt, s.563). Böyle bir tepki Göktürklerin güçlendiğinin göstergesi olduğu gibi devlet kurmak için bir isyan sebebinin ortaya konulmasıdır.    

Bumin Kağan siyasi gücünün yerinde olduğu 552 yılının baharında Juan Juan’lara baskın yaptı ve onları bozguna uğrattı. Bu büyük zaferden sonra Bumin, Göktürk Devleti’nin bağımsızlığını ilan etti. Aynı yıl Bumin Kağan öldü ve oğlu “Kara” Kağan oldu. Kara Kağan’da Juan Juanları mağlup etti. Kara Kağan’ın ölümünden sonra kardeşi “Mukan” Kağan oldu (553-572).

Mukan Kağan en büyük düşmanları Juan Juanları tamamen ortadan kaldırdı. Göktürklerle iyi ilişkileri olan Çinliler Göktürklerin güçlenmesinden çekindiler. Çin İmparatoru Çin Seddi’ni güçlendirmek ve yeni duvarlar inşa etmek için bir milyon sekiz yüz bin kişiyi görevlendirdi. Ancak,  Mukan Kağan 565 yılında Çin Seddi’ni aşarak yine de her yerde yağmalar yaptı (Prof.A. Taşağıl, s.566). Mukan Kağan Orta Asya’daki bütün kavimleri kendine bağlamıştır. 572 yılında ölen Mukan Kağan Göktürkleri dünyanın en büyük gücü haline getirmiştir.

Mukan Kağan’dan sonra kardeşi “Taspara” Kağan oldu (572-581). Ülkeyi Batı ve Doğu olarak teşkilatlandırarak  “kağanlar kağanı” unvanını aldı. Taspara Kağan sonrasında taht kavgaları başladı ve bu taht kavgaları 630 yılında Doğu Göktürk Devleti’nin Çin esaretine girerek yıkılmasına yol açtı.

Batı Göktürkler (582-659)

Bumin Kağan 552 yılında Göktürk Devleti’ni kurduğunda ülkenin batı kısımlarının yönetimini kardeşi İstemi’ye vermişti. “İstemi” “Yabgu” unvanını aldı ve 552-576 yılları arasında Doğu’daki Göktürk Devleti’ne bağlı olarak batı kısmını idare etti.

İstemi’nin ölümünden sonra yerine oğlu “Tardu” oturdu. Tardu 582’de bağımsızlığını ilan etti. Tardu’nun ölümünden sonra taht kavgaları başladı ve Batı Göktürk Devleti de 659 yılında Çin esaretine girerek yıkıldı.

Göktürk Devleti’ndeki İç Karışıklıklar

630 ile 680 arası Göktürk Devleti’nin Çin hâkimiyetine girdiği fetret dönemidir. Bu süreç Tonyukuk, Kül-Tegin ve Bilge Kağan yazıtlarında (Orhun Yazıtları) milletin ders alması için çok acı bir şekilde dile getirilmiştir.

Kitabelerde; Türk beylerinin Türk adını bırakıp, Çin ad ve unvanlarını alarak onlara boyun eğdiklerini, Türk Milletinin aç iken tokluğu, tok iken açlığı düşünmediği dolayısıyla kağanının sözlerini dinlemediği yurdundan ayrılıp, harap ve bitkin düştüğü, kutlu yurt Ötüken’i terk edip su gibi kanının aktığı kemiklerinin dağlar gibi yığıldığı, devletine karşı hata yaptığı,  Çin Milletinin hilekâr ve kurnaz olduğu için küçük kardeşle büyük kardeşi birbirine düşürüp beylerle millet arasına nifak sokup Türk Devleti’nin yıkılmasına sebep olduğu, üstelik Türk Milleti ona bu kadar çok hizmet ettiği halde her zaman onu öldürüp yok etmek maksadını taşıdığı anlatılmıştır (Prof.A. Taşağıl, s.580).

Orhun Yazıtları ile Göktürklerin düştüğü hatalara tekrar düşmemek için, tarihe bir not düşülmüştür. Bu not “Türk Milleti” için çok önemlidir.

Bugün Türk tarihini en iyi araştıran tarihçiler batı kökenlidir. İlk yazılı kayıtlarımız olan Orhun Yazıtları’nı 1893 yılında Danimarkalı bir dil bilimci olan Vilhelm Thomsen çözmüştür. Batı niye bu kadar doğu milletlerinin tarihine meraklıdır diye sorabiliriz? Bunun cevabı doğu milletlerini iyi tanımak ve yıkılan devletlerin yıkılma gerekçelerini görerek, kendi devletlerini daha uzun yaşatmaktan başka bir şey değildir.

Sonsöz olarak Romalı tarihçi Cicero’nun şu veciz sözü ile bitirmek isterim: “doğumundan öncesini bilmeyen, bütün hayatını bebek olarak geçirir”.

Not: Bir sonraki yazım II.Göktürk Devleti ile ilgili olacaktır.

 

Erkan HACIFAZLIOĞLU Kimdir? Rize’de doğdu. İlk, orta ve lise tahsilini Rize’de tamamladı. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümü'nden mezun oldu. Aynı Üniversitede Siyaset Bilimi Anabilim Dalında Yüksek Lisans yaparak “Siyaset Bilim Uzmanı” unvanını aldı. Yine aynı Üniversitede Yönetim Bilimi kürsüsünde doktora çalışmasında bulundu. 

 

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Milli Piyango yılbaşı özel çekilişinin büyük ikramiyesi
Milli Piyango yılbaşı özel çekilişinin büyük ikramiyesi
Doğu Anadolu'da kar yağışı bekleniyor
Doğu Anadolu'da kar yağışı bekleniyor